Overdag is je woonkamer op zijn best. Het daglicht valt binnen, waardoor de ruimte ruim oogt en alles klopt. Kom je echter in november om zes uur ‘s avonds binnen, dan is het ineens een andere kamer: Kleiner, platter, met een paar fellere plekken en de rest vergrijst of zelfs in het duister. De ruimte is niet veranderd, het licht wel.

Een lichtplan voor je woonkamer voorkomt precies dat. Het gaat niet om zoveel mogelijk spotjes, maar om licht dat over de hele ruimte verdeeld is: verschillende hoogtes, de plekken waar je iets doet, je looproutes, de ramen en de elementen die je wilt laten zien. Zo blijft je woonkamer ook om negen uur ‘s avonds net zo ruimtelijk en warm als om drie uur ‘s middags.

Juist bij een verbouwing is dit het moment om erover na te denken. Zodra het plafond dicht zit en de elektra ligt, is een lichtpunt verplaatsen geen kwestie van even schuiven. Dan betekent het feitelijk weer een nieuwe verbouwing en dat is nou precies waar je geen zin meer in hebt. Je wilt het in één keer goed doen.

Wat een lichtplan voor je woonkamer eigenlijk is

Een lichtplan is geen lijstje met spots dat je over een plattegrond uitstrooit. Het is een plan waarin je per plek in je woonkamer bepaalt: wat gebeurt hier, en welk licht hoort daarbij?

Je zit er, je leest er, je eet er, je loopt er doorheen, je ontvangt er mensen. Al die functies vragen iets anders. Daarnaast wil je misschien een erker laten zien, een mooie wand, een kast met net dat ene bijzondere object erop. Een goed lichtplan brengt dat allemaal samen: niet tien losse lampen die stuk voor stuk mooi zijn, maar één geheel dat overal klopt.

De drie lichtzones die het verschil maken

Een woonkamer die ‘s avonds klopt heeft licht op drie hoogtes, namelijk de hoge, de midden en de lage zone.

De hoge zone is je basisverlichting, deze bestaat veelal onder andere uit spots in of aan het plafond. Maar denk ook aan een plafondlap en een uplighter. De lampen in deze hoge zone zorgen dat de ruimte zichtbaar is, ze zorgen voor de ruimtelijkheid. Wanneer je echter alleen deze zone benadrukt wordt de ruimte al snel vlak: veel licht, weinig sfeer. Denk hiervoor dus altijd aan dimbare opties.

De middenzone zit op ongeveer ooghoogte, zo’n 1,60 tot 1,80 meter. Denk aan een aantal wandlampen, een spot die op een kast of een schilderij gericht is en aan een leuk lampje of LED strips in een kast. Deze zone doet iets wat de hoge zone niet kan: hij verlicht de verticale vlakken van je kamer, de wanden en de elementen die eraan hangen.

De lage zone is de vloerlamp naast je favoriete stoel, de tafellamp op het dressoir en een uplighter die je juist op de vloer in een hoek plaatst.

Denk bij het bepalen van de lichtpunten in de woonkamer er dus altijd aan dat alle zones worden beschenen; Het draait om de combinatie.

En ook het type licht binnen zo’n zone doet ertoe: basisverlichting, accentverlichting (op een functie zoals leesplek of op een object zoals schilderij) en sfeerverlichting geven elk een heel eigen stemming, zelfs op precies dezelfde plek. Ook hierin is goed combineren van de verschillende typen licht het antwoord. Genoeg stof voor een eigen blog, dus daar kom ik in een volgend artikel op terug.

Waar je echt licht nodig hebt

De makkelijkste manier om je eigen woonkamer te doorgronden, is niet beginnen bij de lamp maar bij jezelf. Waar lees je ‘s avonds? En waar staat de eettafel? Waar loop je, elke dag, zonder erbij na te denken? En welke plek wil je juist laten zien als er mensen over de vloer komen?

Waar je iets doét, heb je gericht licht nodig. Waar je loopt, wil je genoeg zien om niet over de hoek van het vloerkleed te struikelen. En waar iets moois staat, kun je met licht bewust de aandacht naartoe sturen.

Wil je het snel testen? Loop een avond bewust door je woonkamer en let op drie dingen: waar doe je iets, waar loop je, en waar kijkt je oog naartoe. Negen van de tien keer weet je dan precies waar het nu misgaat.

Het spotplan: voorkom de landingsbaan

Een spotplan is een belangrijk onderdeel van je lichtplan, maar spots gelijkmatig over het plafond verdelen is niet hetzelfde als een goed spotplan maken. Op de tekening ziet zo’n strak raster er netjes uit. In het echt loop je onder een rij lampjes die keurig op een lijn staan, alsof er zo een vliegtuig gaat landen.

Kijk daarom eerst wat elke spot moet doen voor je bepaalt waar hij komt. Verlicht hij een wand? Een kast? Een looproute? De plek waar je op de bank zit? Zichtlijnen tellen ook mee: een spot die precies op de plek valt waar je vanaf de bank naartoe kijkt, is wat je wilt. Zorg dan wel dat hij goed gericht staat zodat je niet precies in de lichtbron kijkt.

De verdeling mag dus echt wat speelser dan een rasterpatroon, niet elk lichtpunt hoeft dezelfde afstand tot het volgende te hebben. Zolang de positie een reden heeft, oogt een asymmetrische verdeling vaak rustiger dan een symmetrische. Sterker nog, ik ben groot voorstander van het maken van setjes, dus 2 of 3 spotjes vlak naast elkaar. Dit oog speels en zo kan je precies de spots richten op waar het licht nodig is.

De plek die het vaakst vergeten wordt, is het raam. Overdag denk je daar niet over na, want dat is nou net waar het licht vandaan komt. Zodra het buiten donker is, wordt diezelfde plek een zwart gat dat de kamer visueel kleiner maakt. Een beetje aandacht voor het gebied rond je ramen houdt ‘s avonds de diepte in de ruimte. Dit kan je perfect voor elkaar krijgen door het plaatsen van een setje van 2 of 3 spots aan een zijde van het raam.

Waarom dit vóór de verbouwing moet gebeuren

Een lichtplan is niet het laatste laagje verf op een verder afgeronde verbouwing. Het bepaalt mee waar de aansluitpunten komen, of het plafond verlaagd wordt, hoe de elektra loopt en welke schakelgroepen er zijn. Dat zijn keuzes die vastliggen zodra de aannemer klaar is.

Wat ik vaak zie is dat mensen hun plafond zo hoog mogelijk willen houden, want hoog voelt ruimtelijk en dit vindt natuurlijk iedereen mooi. Dat is maar de helft van het verhaal, wat goed licht zorgt voor minstens zoveel ruimtelijkheid als de plafondhoogte, en dat wordt in de haast van een verbouwing nogal eens vergeten. Denk hierbij ook even aan wat ik eerder aangaf over hoe de ruimte toch bijna de helft van het jaar in de avond aanvoelt, als het donker is.

Of neem bijvoorbeeld een erker met een kast ernaast: wil je die allebei goed kunnen laten zien, dan moet je dat vooraf bedenken en dus de nodige lichtpunten toevoegen, niet pas als de muur al dicht zit. Achteraf een aansluiting toevoegen betekent dan opnieuw boren, frezen of stucen in een muur die al af is. Vaak wordt dat een kostbare ingreep en neem je genoegen met een plek die niet de beste keuze was. Dat vind ik zo zonde.

En dat is precies waarom verlichting nooit als laatste hoort. Zolang je nog niet weet waar de bank, de eettafel of de kast komt te staan, weet je ook niet waar het licht moet vallen. Bepaal dus eerst de indeling, en neem het lichtplan daarna in één moment mee, niet achteraf.

Veelgestelde vragen over een lichtplan voor je woonkamer

Tot slot

Een goed lichtplan draait niet om zoveel mogelijk lampen. Het draait om kijken naar je woonkamer en bepalen waar, op welke hoogte en met welk doel je licht nodig hebt. De hoge, midden en lage zone, de plekken waar je iets doet, de randen van de kamer, de zone rond je ramen: dat is het hele verhaal, geen ingewikkelder. Oh ja, en vergeet ook echt niet te variëren in het type verlichting.

En wacht er niet mee tot de verbouwing bijna klaar is. Je hebt meestal maar één goed moment om het te bepalen. Daarna wordt aanpassen al snel duurder of onhandiger dan je zou willen.

Herken je dit vraagstuk in je eigen woonkamer? Ik denk er graag een keer over mee. Bekijk hoe een volledig interieurontwerp bij Malvi Design eruitziet, of vraag een inspiratiesessie aan.